قیچک
|
دسته ساز تقريبا در نصف طول خود روی شکم قرار گرفته و نيمه ديگر در بالا به جعبه گوشی ها متصل است و دسته فاقد« دستان» است . سر متشکل است از جعبه کوچک( محل قرار گرفتن چهار گوشی، هر دو گوشی در يک طرف آن،) و يک زائده منحنی شکل برای آويختن ساز که کمی به عقب برگشته و جهتی افقی يافته است. قيچک اساسا جزو دسته سازهای محلی بوده که در سال های اخير در حمايت وزارت فرهنگ و هنر به شهر آورده شده و نه تنها ساختمان و کوک آن را تکميل و تنظيم کرده اند، بلکه آن را به سه اندازه مختلف قيچک سوپرانو به طول 5/ 56سانتيمتر)،قيچک آلتو (63سانتيمتر)،و قيچک باس به همان نسبت بزرگ تر ساخته اند .تمام انواع بالا چهار سيمه است و کوک سيم ها به ترتيب مشروحه استاندارد شده اند:
طول سيم مرتعش در قيچک سوپرانو=5/35، در قيچک التو = 5/37 و قيچک باس 70 سانتيمتر است .
وسعت هر يک از انواع حدود سه اکتاو است. قيچک سوپرانو سازی است که قابليت تکنوازی و همنوازی هر دو را حائز است ولی دو نوع بعدی( التو و باس) بيشتر به منظور همنوازی در ازکستر به کار می رود. آرشه قيچک، پس از استاندارد شدن ساز عينا همان آرشه ويولون است . قيچک از انواع سازهای محلی است که در سالهای اخير به شهر آمده و مورد استفاده قرار گرفته است و بيشتر در نواحی جنوب شرقی ايران معمول است و آن در نواحی حتی، طبق عقيده و سنت اهالی، برای معالجه امراض به کار می رود. در سطح فوقانی شکم و پشت دسته سوراخ و حلقه ای است که دو تسمه بر ان الصاق می شود: يکی از تسمه ها را به کتف چپ و ديگری را به کمر می بندند و ساز در موقع نواختن تقريبا آزاد و آويزان می شود. اما نوازندگان شهری تمايل به استفاده از اين تمهيد ندارند. کوک قيچک محلی ثابت نيست ولی مسلم اين که سيم ها تقريبا هيچ وقت نسبت به يکديگر فاصله پنجم نداشته اند . آرشه – در اصل( نوع محلی آن )شبيه به آرشه کمانچه است و امروز در شهر از آرشه ويولون و ويولنسل در نواختن نوع شهری آن استفاده می شود . |
کمانچه
کمانچه
از سازهای قدیمی ایرانی است که از قرن های اولیه قمری نام آن در برخی آثار آمده و شاعرانی مانند مسعود سعد (قرن ششم قمری) در اشعار خود از این ساز نام برده اند . در نقاشی های تالار چهل ستون اصفهان (دوره صفویه ) نوازنده کمانچه دیده می شود و مبین آن است که این ساز در آن دوره معمول بوده است.کمانچه در آغاز سه سیم یا تار ابریشمی داشته و در دوره قاجار سیم چهارم به تقلید از کمانچه به آن اضافه شده است.صدای کمانچه کمی تو دماغی ست و آن را با کمان یا کمانه می نوازند.کاسه کمانچه را در قدیم با صدف کاری یا خاتم کاری زینت میدادند.کمان یا آرشه چوب باریکی ست که تار هایی از موی دم اسب به آن اضافه می شود . کاسه را معمولا از چوب گردو یا افرا می سازند و روی آن را پوست می کشند و خرک را روی پوست قرار می دهند . از دوره مظفرالدین شاه که نواختن ویولن در ایران رواج یافت کمانچه به تدریج مهجور شد . در ارکستر سازهای ملی هنرستان موسیقی ملی و هنرهای زیبا کوشش هایی برای احیای این ساز به عمل آمد.





