موسیقی جاز

اکثر مورخین، زادگاه موسیقی جاز را در شهر نیو اورلئان در ایالت لوئیزیانا دانسته‌اند. با اینحال، این نوع موسیقی کمابیش در تمام نقاط آمریکا ریشه دارد.

تاریخ این نوع موسیقی چنان با فرهنگ آمریکا عجین گشت که بسیاری دهه ۱۹۲۰ را عصر جاز (به انگلیسی: Jazz age) نامیدند، و بسیاری این نوع موسیقی را نمادی از فردگرایی و هویت جامعه آمریکایی دانستند.

در اواخر دهه ۸۰ قرن نوزدهم، سیاهپوستان آمریکا در کافه‌ها و سالن‌های کاباره به نوعی موسیقی ابداعی روی آوردند که رگ تایم (به انگلیسی: ragtime) نام گرفت.

در شهر نیواورلئان موسیقی جاز تدریجا از این نوع موسیقی رفته رفته در طول سالیان بعدی شکل گرفت.

تدریجا، موسیقی جاز رفته رفته در شهرهای شمالی تر رود میسیسیپی شهرت یافت و شیوع پیدا کرد، تا اینکه در ۱۹۱۵، بکمک فونوگراف، این سبک موسیقی تقریبا در تمام شهرهای آمریکا رایج شده بود.

نمودار تکامل جاز و سبکهای وابسته به آن

طولی نکشید که مردم سالن‌ها را برای دیدن نوابغی چون «ساچمو» (لوئیس آرمسترانگ) و دوک الینگتون فوج فوج پر می‌کردند، و سفیدپوستان با امثال دوک الینگتون موسیقی در دهه ۱۹۳۰ کمک موثری نمود.

برخی هنرمندان حتی آثار و سلیقه‌های شخصی بر این نوع موسیقی اعمال نمودند. از این دسته میتوان به دیزی جیلسپی اشاره کرد که شیپور ترومپت خود را طراحی کرده و از بنیانگزاران سبک بیباپ محسوب می‌گردد.

برخی هنرمندان دیگر همانند هایمی شرتزر آلات موسیقی خارجی همانند ساکسیفون را که در اروپای دهه ۴۰ قرن نوزدهم اختراع شده بود را برای نخستین بار وارد جاز نمودند.

در ۱۹۳۶، نخستین گروه موسیقی جاز مختلط سیاهپوستان و سفیدپوستان توسط بنی گودمن تشکیل شد.

                                    (عکس گروه ارکستر جاز کینگ و کارتر)

یکی از انواع موسیقی است که در اوایل قرن بیستم در آمریکا پدید آمده و به مرور شاخه های مختلفی پیدا کرده است. این سبک از موسیقی نیز مشابه سبک بلوز بیشتر متعلق به سیاهپوستان آمریکاست تا سفید پوستان. هرچند برخلاف سبک بلوز که سالها طول کشید تا سفید پوستان نیز در این حوزه وارد شوند، خیلی زود پای سفید پوستان نیز به این سبک باز شد و به سرعت گسترش پیدا کرد. ریشه عبارت جاز روشن نیست ولی کاربرد این عبارت از شیکاگو شروع شده است که میشود گفت محل تولد موسیقی جاز هم به حساب می آید.

تقریبا هیچ تعریف دقیقی برای سبک جاز ارائه نشده است ولی با توجه به برخی از شاخص ها می توان موسیقی جاز را از بقیه سبک ها نظیر کلاسیک، بلوز، هیپ هوپ و غیره تشخیص داد. بعنوان مثال، یکی از تفاوت های موسیقی جاز با موسیقی کلاسیک در آزادی تقریبا نامحدود نوازنده در نحوه ی اجرای اثر یک موسیقیدان است. در واقع اگر بخواهیم مقایسه کنیم، موسیقی کلاسیک عرصه حکومت موسیقی دان هاست و نوازنده اختیارات بسیار محدودی در نحوه ی اجرای اثر دارد. ولی در موسیقی جاز، این نوازنده است که همه کاره است. این امر تا به حدی است که حتی اجرای یک نوازنده نیز در زمان ها و مکان های مختلف، از یک اثر واحد، می تواند دارای تفاوت های زیادی باشد. نوازنده می تواند بسته به حال و هوای محیط، شنوندگان و غیره در ریتم و هارمونی اثر اصلی دست ببرد. البته این به این معنی نیست که نوازندگان جاز کاملا بداهه نوازی بکنند، بلکه یک تفاوت مشخص بین سبک موسیقی جاز با سبک های سبک تری چون پاپ این است که تمامی تغییرات و گسترش هایی که در حین اجرای اثر توسط نوازندگان اعمال می شوند کاملا استادانه و به جا و در جهت تطبیق با حال و هوای محیط اجرا صورت می گیرد و به هیچ وجه ردی از ناپختگی و بی نظمی در آن دیده نمی شود. اغلب نوازندگان موسیقی جاز جزو ماهرترین نوازنده های عصر خود بوده اند.

بعنوان یک تفاوت دیگر، می توان گفت که موسیقی جاز همیشه به روز بوده و انعکاس دهنده مسائل و مشکلات روزمره زندگی انسان هاست. در موسیقی جاز تقریبا هر نوع داستانی را می توان گفت. از ترانه های عاشقانه مای بیبی این، مای بیبی آن گرفته تا داستانهای طنز و رخدادهای سیاسی. عشقی که در موسیقی جاز مطرح می شود از نوع قصه پری ها نیست. این عشق کاملا قابل لمس است. داستانی است که هرکسی نسخه های واقعی آنرا تجربه کرده است. همینطور است دردها و رنج ها. متن ترانه ها معمولا حاوی نکاتی ظریف و کنایه آمیز نسبت به موضوعات معاصر هستند. البته در اینجا هیچوقت مثل سبک رپ شاهد قربانی شدن موسیقی به نفع متن نیستیم. در واقع موسیقی جاز حتی در تلخ ترین نوعش قابل رقصیدن است و همیشه با نشاط است. اما تفاوت ظریفی با سبکی چون راک اند رول دارد. در سبک اخیر سازهای کوبه ای نقشی چشم گیر در حفظ شادمانی موسیقی ایفا می کنند. ولی در موسیقی جاز این ملودی است که نقش اصلی را دارد. ملودی در موسیقی جاز بسیار پر رنگ است و معمولا از طریق سازهای کوبه ای حمایت می شود اما این موضوع اجباری نیست. در واقع بجز در اوایل، ما شاهد نوعی خط ملودی کند در پس زمینه موسیقی هستیم که به آن در اصطلاح سوئینگ گفته می شود. سوئینگ به موسیقی جاز عمق و فضا می بخشد و آنرا از حالت مونوفونی خارجی می کند. سوئینگ یک ملودی بسیار کند است که در پس زمینه ی ملودی اصلی نواخته می شود. خطوط ملودی اصلی و فرعی بر روی چنین بستری شکل گرفته و گسترش پیدا می کنند.

یکی دیگر از مشخصات موسیقی جاز اهمیت دادن به اجراهای تک نفره و مهارت های فردی تک تک نوازندگان است. این موضوع بخصوص در قطعات آغازین و پایانی بیشتر نمود دارد. بعنوان مثال اغلب موسیقی های جاز با یک پیش درآمد تک نفره و یک ملودی شیرین شروع می شوند. این قطعات معمولا توسط سازهای بادی نظیر ترومپت، ساکسیفون یا سازدهنی (کروماتیک) نواخته می شوند. به محض تمام شدن قطعه پیش درآمد، سوئینگ به همراه بقیه خطوط ملودی آغاز می شود ولی بسته به موقعیت این امکان همیشه هست که به تک تک نوازنده ها اجازه هنرنمایی داده شده و حتی بصورتی کاملا بداهه از او حمایت شود. در این موضوع حتی نوازنده سازهای کوبه ای نیز مستثنی نیست.

یکی دیگر از تفاوتهای موسیقی جاز با موسیقی نظیر بلوز این است که موسیقی جاز اساسا از همان قواعد و گام های موسیقی کلاسیک استفاده می کند و مثل موسیقی بلوز دارای گام یا فرم خاصی نیست. درست مثل این است که یک قطعه کلاسیک در اختیار گروهی نوازنده ی خوش ذوق قرار داده شده و آنها مثلا در یک مهمانی شروع به شوخی با این قطعه نموده و آنرا بصورتی کاملا بانشاط و عامه پسندتر اجرا کنند. یا مثلا قطعه ای را که قرار بوده توسط ویولون اجرا شود را به ترومپت بسپارند و یا مثلا از پیانو بجای بخش های ضربی یا گیتار استفاده کنند

منابع :

1. Jazz_Age_Page 
2.  1 The Advent of Jazz, The dawn of the 20th Century - Lesson Essay